Dit themasymposium onderzoekt hoe medische geesteswetenschappen het fysiotherapieonderwijs en de klinische praktijk kunnen humaniseren, met een focus op narratieve benaderingen en grafische geneeskunde. Naarmate fysiotherapie biopsychosociale en intersectionele, persoonsgerichte zorgmodellen omarmt, groeit de behoefte aan onderwijs- en klinische strategieën die clinici en studenten ondersteunen bij het begrijpen van de geleefde ervaringen van patiënten, hun sociale context en de sociale determinanten die de gezondheid beïnvloeden (bijv. sociaal kapitaal, gender, opleiding, enz.) (Karran 2025, O'Neill 2014). Dit is met name belangrijk voor de ontwikkeling van reflectieve en empathische praktijkvoering in situaties waar ongelijkheid, stigma en context een sterke invloed hebben op zowel de uitkomst als de zorgervaring, zoals bij chronische pijn en langdurige aandoeningen.

Uit recent onderzoek in de gezondheidszorg blijkt dat narratieve geneeskunde en op de geesteswetenschappen gebaseerde benaderingen empathie, reflectie en professionele identiteit kunnen versterken (Milota, 2019). In deze context maken benaderingen gebaseerd op kunst, illustratie en strips – gezamenlijk bekend als grafische geneeskunde – het mogelijk om de geleefde ervaringen van ziekte te verkennen en te communiceren, waardoor de constructie en verspreiding van complexe verhalen over lijden, zorg en de therapeutische relatie wordt vergemakkelijkt (Leavy, 2015). Deze strategieën bieden met name relevant potentieel voor de opleiding van fysiotherapiestudenten en -professionals, omdat ze een dieper begrip bevorderen van de ervaringen van mensen met chronische ziekten en een meer reflectieve, empathische en persoonsgerichte klinische praktijk stimuleren. Samen bieden deze benaderingen innovatieve, op bewijs gebaseerde manieren om zowel het onderwijs als de klinische zorg te versterken (Duong, 2024; Lin, 2022).

Patiënten hebben baat bij een intersectionele benadering, omdat gezondheid en pijn niet louter individuele ervaringen zijn, maar worden gevormd door een reeks onderling samenwerkende sociale determinanten – zoals geslacht, sociaaleconomische omstandigheden, opleiding en werk – die van invloed zijn op hoe mensen toegang krijgen tot zorg, ziekte ervaren en reageren op revalidatie (Karran 2025). Deze factoren werken niet geïsoleerd; ze combineren zich op manieren die achterstand kunnen verergeren of juist kansen kunnen creëren. Dit vraagt om een verschuiving van puur reductionistische interpretaties naar een meer contextueel begrip van gezondheid, zoals steeds meer wordt erkend in pijnonderzoek (Kapos 2024). Voor fysiotherapeuten helpt aandacht voor deze dimensies om belangrijke aspecten van het leven van patiënten niet over het hoofd te zien en draagt bij aan een meer rechtvaardige, persoonsgerichte zorg. Vanuit dit perspectief kan grafische geneeskunde een waardevol instrument zijn om deze vaak onzichtbare sociale en structurele invloeden zichtbaar te maken, waardoor ruimte ontstaat voor dialoog, reflectie en gedeeld begrip tussen patiënten en zorgverleners.

De sessie begint met een korte inleiding over de conceptuele achtergrond en het huidige onderzoeksmateriaal. Vervolgens presenteren drie internationale sprekers complementaire perspectieven: a) het gebruik van narratieven ter ondersteuning van de vorming van professionele identiteit en het bewustzijn van zorgbehoeften; b) de toepassing van grafische geneeskunde om de geleefde ervaringen van patiënten weer te geven; en c) het zichtbaar maken van de sociale en structurele dimensies van ziekte.

De deelnemers nemen vervolgens deel aan een interactieve workshop, waarbij ze in kleine groepen visuele voorstellingen creëren die de grafische geneeskunde-aanpak toepassen op de ervaring van leven met chronische pijn en de sociale en contextuele dimensies daarvan. Aansluitend vindt er een begeleide discussie plaats over de waarde van grafische geneeskunde als strategie en de vertaling ervan naar de praktijk, en wordt er gereflecteerd op hoe deze benaderingen kunnen worden toegepast.

Een paneldiscussie zal de belangrijkste inzichten uit de presentaties en de workshop integreren.

1. Brown, S., McRae, D., Sheils, E., McDonnell, B., Khan, I., & James, D. (2021). Het effect van visuele interventies op ziekteopvattingen en medicatietrouw bij chronische aandoeningen: een verkennend literatuuronderzoek en koppeling aan gedragsveranderingstechnieken (BCT's). Research in Social and Administrative Pharmacy. https://doi.org/10.1016/j.sapharm.2021.11.006

2. Duong, V., Bunzli, S., Callahan, L., De Jong, B., Hunter, D., Kim, J., & Mobasheri, A. (2024). Visuele narratieven in de geneeskunde: De kloof overbruggen in de grafische geneeskunde met een geïllustreerd verhaal over artrose. Osteoarthritis and Cartilage Open, 6. https://doi.org/10.1016/j.ocarto.2024.100471

3. Kapos, FP, Craig, KD, Anderson, SR, Bernardes, SF, Hirsh, AT, Karos, K., Keogh, E., Reynolds Losin, EA, McParland, JL, Moore, DJ, & Ashton-James, CE (2024). Sociale determinanten en gevolgen van pijn: Naar multilevel-, intersectionele en levensloopperspectieven. The Journal of Pain, 25(10), 104608. https://doi.org/10.1016/j.jpain.2024.104608

4. Karran, EL, Cashin, AG, Chiarotto, A., et al. (2025). Het identificeren van sociale factoren die gezondheidskansen en -uitkomsten stratificeren (ISSHOOs) in pijnonderzoek: Consensusaanbevelingen voor het verzamelen en rapporteren van gegevens die relevant zijn voor gelijkheid. EClinicalMedicine, 90, 103586. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2025.103586

   Leavy, P. (2015). Methode ontmoet kunst: Kunstgebaseerde onderzoekspraktijk (2e editie). Guilford Press.

5. Lin, I., Wang, C., Lin, Y., Chen, H., & Lin, L. (2022). Simulatiegebaseerd holistisch onderwijs voor fysiotherapiestagiaires om empathie jegens ouderen en mensen met een beperking te vergroten. BMC Geriatrics, 22. https://doi.org/10.1186/s12877-022-03500-x

6. Milota, M., van Thiel, G., & van Delden, J. (2019). Narratieve geneeskunde als hulpmiddel voor medisch onderwijs: een systematische review. Medical Teacher, 41(7), 802–810. https://doi.org/10.1080/0142159x.2019.1584274

7. Moretti, V. (2023). Onderzoek gebaseerd op strips begrijpen: een praktische gids voor sociale wetenschappers. Emerald Publishing.

   Remein, C., Childs, E., Pasco, J., Trinquart, L., Flynn, D., Wingerter, S., Bhasin, R., Demers, L., & Benjamin, E. (2020). Inhoud en resultaten van narratieve geneeskundeprogramma's: een systematisch literatuuronderzoek tot en met 2019. BMJ Open, 10. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-031568

8. Williams, RMC (2012). Kun je je dit voorstellen? Activisme, kunst en publieke wetenschap. Visual Arts Research, 28(2), 87–98.

   Xue, M., Sun, H., Xue, J., Zhou, J., Qu, J., Ji, S., Bu, Y., & Liu, Y. (2023). Narratieve geneeskunde als onderwijsstrategie voor verpleegkundestudenten om professionaliteit, empathie en humanistische zorgvaardigheden te ontwikkelen: een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek. BMC Medical Education, 23. https://doi.org/10.1186/s12909-023-04026-5