Pijn treft meer dan 60% ouderen (1) en beïnvloedt meerdere levensdomeinen, waaronder fysieke functies, spiergezondheid en cognitie (2). Ondanks deze last wordt pijn bij ouderen vaak ondergerapporteerd en onderbehandeld, vaak vanwege de hardnekkige misvatting dat het een normaal onderdeel van het ouder worden is (3). Pijnwetenschappelijk onderwijs (PSE) wordt ondersteund door sterk bewijs bij volwassenen (4, 5), maar onderzoek specifiek gericht op ouderen – met name via digitale methoden – is beperkt (6). Bijgevolg is er onvoldoende richtlijn voor het afstemmen van de inhoud en de wijze van PSE op de behoeften van deze groep.

Oudere volwassenen hebben vaak te maken met meerdere aandoeningen, specifieke opvattingen over pijn en uiteenlopende dagelijkse situaties. In veel regio's bemoeilijken een lager opleidingsniveau en beperkte digitale geletterdheid de effectieve uitvoering van het onderwijs (3). Onderwijsmethoden die eerdere ervaringen integreren, de nadruk leggen op praktische toepassing, herkenbare voorbeelden gebruiken en herhalingen inbouwen, zijn voor oudere volwassenen van groot belang (7). Culturele aanpassing is ook cruciaal, omdat het afstemmen van de educatieve inhoud op de waarden, overtuigingen en gebruiken van individuen de relevantie en betrokkenheid vergroot (8,9).

Om PSE te optimaliseren, zouden fysiotherapeuten ouderen actief moeten betrekken als mede-ontwikkelaars bij het ontwerpen, ontwikkelen en implementeren van interventies. Deze participatieve aanpak kan de relevantie, therapietrouw en algehele impact verbeteren. PSE kan in diverse omgevingen worden aangeboden, waaronder buurtprogramma's, poliklinieken (6), ziekenhuizen en verpleeghuizen (7,8), wat flexibele, contextgevoelige strategieën vereist. Het gebruik van een mix van leveringsvormen (bijvoorbeeld op papier, synchrone en asynchrone digitale methoden) kan de toegang vergroten en rekening houden met verschillende leesniveaus, persoonlijke omstandigheden en zorgomgevingen.

Een effectieve implementatie is afhankelijk van aanpassingsvermogen aan lokale contexten en gezondheidszorgsystemen. Belangrijke belemmeringen zijn onder meer een laag opleidingsniveau, vastgeroeste biomedische perspectieven en beperkte digitale geletterdheid, met name in omgevingen met beperkte middelen. Het aanpakken van de digitale kloof is essentieel en kan bestaan uit ondersteuning van zorgverleners, vereenvoudigde technologieën, gebruikerstraining en continue begeleiding om ervoor te zorgen dat technologie de betrokkenheid bevordert in plaats van belemmert. Tijdgebrek in klinische omgevingen vormt ook een uitdaging, die kan worden verlicht door een passende toewijzing van middelen en gestroomlijnde strategieën.

Fysiotherapeuten moeten beschikken over praktische instrumenten en voorbeelden uit de praktijk om de overgang naar een biopsychosociaal zorgmodel te ondersteunen. Hybride zorgmodellen en betrokkenheid van de gemeenschap zijn essentieel om het bereik, de acceptatie en de duurzaamheid van interventies te vergroten.

Naarmate de bevolking vergrijst en de vraag naar gezondheidszorg toeneemt, staan fysiotherapeuten onder steeds grotere druk om effectieve en schaalbare zorg te leveren. Dit symposium brengt klinische en onderzoeksdeskundigen uit diverse economische contexten samen om te laten zien hoe psychosociale ondersteuning (PSE) kan worden afgestemd op de overtuigingen, behoeften en kenmerken van ouderen, ongeacht cultuur, omgeving of gezondheidszorgsysteem, met behulp van verschillende implementatiemethoden.

1. Zimmer Z, Frase K, Grol-Prokopczyk H, Zajacova, A. Een wereldwijde studie naar de prevalentie van pijn in 52 landen: onderzoek naar de rol van contextuele factoren op landniveau. Pain 2022; 163(9):1740-1750.

2. Oliveira D, Costa J, Marques M, Silva AG. Chronische musculoskeletale pijn en de associatie ervan met cognitieve functie en sarcopenie bij oudere volwassenen: karakterisering en verandering over drie maanden. Journal of Pain 2025, 29:105341.

3.  Heleno E, Andias R, Silva AG. Wat waarderen thuiswonende ouderen met chronische pijn in een programma dat pijnneurowetenschappelijke educatie combineert met lichaamsbeweging? Patient Educ Couns. 2021. 104(12):3072-3078.

4. Louw A, Puentedura E, Schmidt S, Zimney K. Therapeutische neurowetenschappelijke educatie: mensen voorlichten over pijn. Een gids voor clinici (2e editie). Orthopedic Physical Therapy Products, 2018.

5. Louw A, Zimney K, Puentedura EJ, Diener I. (2016). De effectiviteit van pijnneurowetenschappelijk onderwijs bij musculoskeletale pijn: een systematisch literatuuroverzicht. In Physiotherapy Theory and Practice 32(5):332–355.

6. Silva AG, Santos AJ, Andias R, Rocha NP. Effectiviteit van digitale pijnbestrijding bij oudere volwassenen met musculoskeletale pijn: systematische review met meta-analyse. Front Pain Res. 2025; 6:1657014.

7. Ahmad NA, Rauf MF, Zaid NN, Zainal A, Shahdan TS, Razak FH. Effectiviteit van instructiestrategieën ontworpen voor oudere volwassenen bij het leren van digitale technologieën: een systematisch literatuuronderzoek. SN Comput Sci. 2022;3(2):130.

8. Heleno E, Andias R, Neto M, Silva AG. (2023). Een haalbaarheidsstudie naar pijnneurowetenschappelijke educatie en oefeningen voor thuiswonende ouderen met chronische pijn. Journal of Geriatric Physical Therapy, 46(1), 26–35.

9. Louw A, Puentedura EJ, Reed J, Zimney K, Grimm D, Landers MR. Een gecontroleerde klinische studie naar preoperatieve pijnneurowetenschappelijke voorlichting voor patiënten die een totale knieprothese ondergaan. Clinical Rehabilitation 2019, 33(11) 1722–1731

10. Louw A, Zimney K, Reed J, Landers MR, Puentedura EJ. Directe preoperatieve resultaten van pijnneurowetenschappelijke voorlichting aan patiënten die een totale knieprothese ondergaan: een casusreeks. Directe preoperatieve resultaten van pijnneurowetenschappelijke voorlichting aan patiënten die een totale knieprothese ondergaan: een casusreeks, Physiotherapy Theory and Practice, 2018, 35(6):543-553.